Gitme vakti.
Beni duydun mu?
Burası tahliye ediliyor. Anlıyor musun?
Benimle gelmek zorundasın.
Neden?
Çünkü bana öyle söylediler, ben de sana söylüyorum.
Bu köydeki herkes gidecek.
Burası güvenli değil. Havada radyasyon var.
Senin derdin ne?
Kaç yaşındayım, biliyor musun?
Bilmiyorum. Yaşlısın işte.
82 yaşındayım.
Benim bütün hayatım burada geçti.
Tam burada, bu evin bu köşesinde.
Güvende olmaktan bana ne?
Bu benim görevim. Sorun çıkarma.
Sorun mu?
Elinde silahla burada dikilen ilk asker sen değilsin.
12 yaşındaydım, devrim oldu.
Çar'ın adamları geldi. Sonra Bolşevikler.
Senin gibi çocuklar sıra sıra yürüyordu.
Burayı terk etmemizi söylediler. Hayır dedik.
Sonra Stalin geldi ve onun kıtlığı.
Holodomor yani.
Annem-babam öldü. Kız kardeşlerimden ikisi öldü.
Sağ kalanlara burayı terk edin dediler.
Hayır dedik.
Sonra Büyük Savaş geldi.
Alman çocukları. Rus çocukları.
Daha çok asker, daha çok açlık, daha çok ceset.
Erkek kardeşlerim geri dönemedi.
Ama ben kaldım ve hala buradayım.
Gördüğüm onca şeyden sonra,
gözümle bile görmediğim bir şey yüzünden gideceğimi mi sanıyorsun?
Hayır.
Bir dakika daha!
Gitmemiz gerek.
Lütfen kalk artık.
Bu son uyarım.
Gitmemiz gerek.
Çeviri: certan
KIEV, UKRAYNA - SSCB AĞUSTOS 1986
PATLAMADAN 4 AY SONRA
Geç.
0,4
0,6
15.
PRIPYAT ÇERNOBİL TAHLİYE BÖLGESİ
Legasov.
Orada buluşuruz.
Atom insanı küçük düşüren bir şey.
Küçük düşüren de değil, rezil eden bir şey.
Çekirdek niye hala açıkta?
Üstünü neden hala kapatmadık?
Kapatmayı biz de istiyoruz, ama yeterince yaklaşamıyoruz.
Çatıdaki molozlar, çekirdekten çıkan grafitlerin kendisi.
Biz onları çatıdan aşağı reaktöre geri süpürmedikçe
yaklaşan herkesi öldürecekler.
Çatıyı üç seviyede düşün.
Onlara isimler de verdik. Buradaki küçük olan Katya.
Saatte 1000 röntgen.
2 saat maruz kalmak öldürür demektir.
Şu yandaki Nina.
2000 röntgen. 1 saatte öldürüyor.
Afganistan'da uzaktan kumandalı buldozerler kullanmıştık.
Fazla ağır gelirler. Zemini delip geçerler.
- Peki o zaman? - Ay araçları.
Lunokhod STR-1'ler. Onlar hafif.
Üstlerine kurşunla astar çekersek radyasyona da dayanırlar.
Zamanında Ay'a ayak basan insanımız olmamıştı.
Hiç olmazsa şimdi de çatıya ayak basmasınlar.
En önemli nokta bu, General.
Oraya hiçbir şekilde insan çıkmamalı.
Sadece robotlar çıkabilir.
Buradaki büyük kısım nedir?
Masha.
12.000 röntgen.
Tepeden tırnağa zırhlı şekilde orada 2 dakika dursanız
beklenen yaşam süreniz yarıya iner.
3 dakikaya çıkarsanız, birkaç ay içinde ölürsünüz.
Masha'da ay araçlarımız bile çalışmaz.
O miktardaki gama ışını her şeyi delip geçer.
Parçacıklar mikroçip devrelerini gerçek anlamda kıymaya çevirir.
Elektrik düğmesinden daha komplike ne varsa,
Marsha onu bozacaktır.
Çatının o bölümünün dünya üzerindeki
en tehlikeli yer olduğunu söylemek yanlış olmaz.
Ne yapacağız o zaman?
Biz de size bunu danışacaktık.
Çadır 181 burası mı?
Çekinme, al. Nasıl olsa bedava.
Saat daha erken.
Bacho.
Pavel.
İyi bakalım.
Hangi birlikteydin?
Eee, aslında Kiev'deyken taşıt deposundaydım,
- ama sonra beni-- - Buradaki saçmalıktan bahsetmiyorum.
Afganistan'ı soruyorum.
Afganistan'a gitmedim.
Askeriyeden değilim.
Adam eksikleri var.
Duşlar. Yemek.
Şuradakiler yeri kazıyor.
Şunlar ağaçları kesiyor.
Bunlar da insanları tahliye ediyor, galiba.
Köylüleri filan.
Ya şunlar?
Onları bilmiyorum. S.ktir et.
Janek!
- Ne istiyorsun? - Bana bir yumurta sepeti versene.
- Olmaz, sadece bir tane kaldı. - Ver şu s.ktiğiminin sepetini!
Bu çocuk benimle beraber, anladın mı?
Kimse ona bulaşmayacak.
Bunları hurda kurşundan yapıyoruz.
- Hayalarının altına yerleştir. - Şimdi mi?
Yok, istersen radyasyon ağzına s.çana kadar bekle.
Tabi ki şimdi.
Kıyafetinin üzerinden. Salak herif.
- Hiç ava gittin mi? - Hayır.
O zaman bugün şanslı günün.
Sen, ben,
bir de çadırdaki şu çirkin Ermeni, Garo, hayvan kontrolü yapacağız.
Hayvan kontrolü derken?
Evet, radyoaktif oldukları için
ölmeleri gerekiyor.
Zor iş değil, çoğu evcil.
Seni görünce seviniyorlar. Hemen sana koşuyorlar.
Bam! Sonra leşlerini kamyona yüklüyoruz,
çukura atıyoruz, üstlerine beton döküyoruz.
Sonra da kafayı çekiyoruz.
İstediğin kadar votka alabiliyorsun, ayrıca 1000 ruble de para.
Gidip sana silah alalım.
LOMONOSOV, MOSKOVA ÜNİVERSİTE KÜTÜPHANESİ
- Evet? - Şu belgeleri görmek istiyordum.
Bunlar özel izne tabiymiş.
Ben Merkez Komite adına çalışıyorum.
Yoldaş?
Şunu alabilir.
Sağ ol, Yoldaş.
Temiz.
Kameraları aç.
- Sinyal? - Yeterli.
Yerleşik tanılama yapılıyor.
Harekete hazır olunca haber ver.
Böyle bir şeyi Ay'da yürüttüğümüzü düşünsene.
Bunu değil herhalde.
Biliyorum bunun olmadığını.
Bu araç depodaydı. İki tane daha yapabilirler.
Nina ve Katya için yeter.
Masha ne olacak?
Merkez Komite, orada çalışacak bir şey
bulmuş olabileceklerini söyledi. Dışarıdan gelecek.
Amerikan mı?
Değil tabi ki.
Alman polis robotu.
Batı Alman. Yani pek de kolay
bir görüşme olmadığını tahmin edersin.
Tanılama bitti. Ana güç ve motor çalışmaya hazır.
Başlat.
Hareket ettirebiliyor muyuz?
Valery, yoksa gülümsedin mi sen?
Daha iyi görünüyorsunuz, Yoldaş Dyatlov.
Hayır. Gidin.
Yardımınıza ihtiyacım var.
Akimov AZ-5'i başlatmış.
- Siz emri verdiğinizde-- - Emir mi? Ne emri?
Toptunov söyledi, Akimov da bastı.
Verdikleri tek doğru karar oydu. Beceriksiz salaklar.
Reaktörün kapama girişiminden sonra patladığını teyit edebilir misiniz?
Patladığı ne malum?
Bunu devlet arşivinde buldum.
1976'da yazılmış.
RBMK reaktörlerinin ekstrem koşullarda çalıştırılması hakkında.
Yani?
Yazarların ismi silinmiş
ve iki sayfası çıkarılmış.
Devlet kendi sırlarını korumak zorunda, Yoldaş.
Aksini iddia edebilir misiniz?
Ama bir hata yapmışlar.
İçindekiler sayfası değiştirilmeden bırakılmış.
Çıkarılan sayfaların pozitif boşluk katsayısı
ve AZ-5'le ilgili olduğu görülüyor.
Bu size bir şey ifade ediyor mu?
Neyin peşindesiniz? Bana bunu neden soruyorsunuz?
Reaktörle çalışan sizdiniz. Onu benden daha iyi tanıyorsunuz.
Her şey benim hatam mı yani?
- Bunun için mi buradasınız? - Buraya sizi suçlamaya gelmedim.
Neler olduğunu öğrenmeye geldim.
Ve siz farkında olsanız da olmasanız da,
kurşuna dizilmemek için en iyi şansınız benim.
Bana yardım edecek misiniz, etmeyecek misiniz?
Neler olup bittiğine dair bir fikrim yok.
Boşluk katsayılarının AZ-5'le hiçbir ilgisi yok.
Alın. Artık gidebilirsiniz.
- Hiç merak da mı etmiyorsunuz? - Neyi edeceğim?
Sence doğru soru seni gerçeğe ulaştırır mı?
Gerçek diye bir şey yok.
Patronlara ne isterseniz sorun, yalan söyleyecekler.
Ben de o kurşunları yiyeceğim.
Benim sadece iki kuralım var.
Birincisi,
silahı sakın bana doğrultma. Bu kolay, değil mi?
Şu b.ktan herife doğru tutabilirsin.
Umurumda olmaz. Ama bana, sakın ha!
İkincisi,
Bir hayvanı vurduğunda ölmezse,
öldürene kadar ateşe devam et.
Acı çekmesinler, yoksa ben seni öldürürüm.
Anladın mı?
Ciddiyim.
Çok adam öldürdüm.
Güzel. O zaman hazırız.
Biz ateşe başlayınca, saklanmak için kapalı yerlere kaçacaklar.
O yüzden kapı kapı dolaşacağız.
Tamam mı?
Güzel.
İşini yapsana. Kapı kapı gezeceksin.
Git. Git.
Git buradan. Git!
Acı çektirme.
Özür dilerim. Özür dilerim.
Kamyona götür.
Yiyecek misin?
İç.
Bir daha.
Bak!
İlk seferinde herkese böyle olur.
Normalde adam öldürünce tabi.
Seninki de köpek oldu.
N'olmuş yani? Bunda utanacak bir şey yok.
Sen ilk seferini hatırlıyor musun, Garo?
Benimki Afganistan'daydı.
Evin birinden geçiyorduk,
birden karşıma biri çıktı, ben de karnından vurdum.
İşte gerçek savaş hikayesi bu.
Gerçek hikayeler filmlerdeki gibi güzel olmaz.
B.ktan olur.
Adam karşıma çıktı! Bam! Midesinden.
Korkudan günün geri kalanında tetiği bir daha çekemedim.
Dedim ki, "Demek böyle bir şeymiş, Bacho."
"Birine kurşun sıktın."
"Sen artık aynı sen değilsin."
"Bir daha da olmayacaksın."
Ama ertesi sabah uyanıyorsun,
hala aynı sensin.
Anlıyorsun ki,
o hep senmişsin.
Sadece haberin yokmuş.
Tüm insanlığın mutluluğu.
Ne?
"Hedefimiz tüm insanlığın mutluluğudur."
Tabi.
Ben mutluyum mesela.
Hem de her gün mutluyum.
Hadi bakalım. İşimize dönelim.
Hadi.
EYLÜL 1986
Gelmiş.
Tamamdır.
Aç üstünü.
Tamam, dur bir dakika.
Yavaş olun. Dikkat edin.
Tut şunu!
Joker.
Almanlar bu adı vermiş: "Joker".
- Hazır mı? - Hazır.
Sinyal iyi.
Kameralar.
Motorlar.
Motorlar iyi. Sinyal iyi.
Hadi bakalım, yavaş yavaş başlayalım.
1 metre ileri, 1 metre geri.
1 ileri.
Almanlar yaa.
1 geri.
Sinyal mi gitti?
Sinyal değil, araç.
Bozuldu.
S.ktir.
Dinlediklerini ben de biliyorum!
Duysunlar istiyorum! Hepsini duysunlar!
Siz bizim burada ne yaptığımızı biliyor musunuz?
O süper zekalara ne b.k yediklerini anlat!
S.kimde değil!
Söyle onlara! Git söyle! Ryzhkov'a da!
Gidip 'sen bir şakaymışsın' de! Koyduğumun Gorbachev'ine de söyle!
Söyle onlara!
Devletin resmi görüşüne göre,
Sovyetler Birliği'nde küresel bir
nükleer felaket mümkün değil.
Almanlar'a "ölçülen en yüksek radyasyon düzeyimiz..."
"2000 röntgen" demişler.
Propaganda nedeniyle seçtiğimiz rakamı söylemişler yani.
Bu robot zaten işe yaramayacakmış.
Bir de yeni telefon lazım.
Temizleyemezsek ne olacak?
Temizlemek zorundayız.
Çatıyı temizlemezsek, üstünü kapatamayız.
Üstünü kapatamazsak da, 12.000 röntgen.
Hiroşima bombasındaki radyasyonun yaklaşık iki katı demek.
- Bu her saat için, saatler geçtikçe-- - Biliyorum, biliyorum, biliyorum.
Kurşuna ne dersin?
Olabilir mi! Bilmiyorum.
Belki eritip, kaplama yapar gibi yukarıdan dökebiliriz.
Birincisi, elimizdeki kurşunun çoğunu zaten kullandık.
Öbür reaktör binalarındaki cihazların üstünde kurşun levhalar var.
Askerler onları söküp kendilerine zırh yapıyor.
Sen ciddi misin?
Öyle bile olsa, gene de,
helikopterde metal kaynatmaktan bahsediyoruz burada.
Ayrıca kurşun bu, Boris, bir ton çeker.
Peki grafitlere ateş edip deliğe düşürsek?
Yüksek kalibreli mermilerimiz var, patlayan mermiler.
Sadece sekmezler, aynı zamanda iterler de!
Açıkta duran bir nükleer reaktörün yanı başında
patlayan mermiler mi sıkacaksın?
- Yani-- - Hayır, hayır.
Bence gidip çatıyı tekrar yakalım.
Onu söndürmesi kolaydı.
Biz ne konuşuyoruz burada?
Bize başka bir robot lazım.
Radyasyona dayanabilen bir robot.
Sordum. Yokmuş.
Peki Amerikalılar'da?
Amerikalılar'da öyle bir teknoloji olsaydı bile,
sence bize verirler miydi?
Hadi verdiler diyelim. Merkez Komite onu isteyerek kendini asla küçük düşürmez.
Bunu ikimiz de biliyoruz.
Kısacası robot falan yok.
Biyorobotlar.
O da ne?
Biyorobotları kullanırız.
Adamları.
Bugün çok vardı.
Yiyeceği nereden buluyorlar?
Tavukları yiyorlar.
Sonra da birbirlerini.
Kapı kapı dolaş.
Pavel?
Pavel!
Beni duymuyor musun? Sana sesleniyorum.
S.ktir.
Sen dışarı çık.
Çık.
Kara kuzgun, neden dönüp duruyorsun
başımın üzerinde?
Sana av olmayacağım
kara kuzgun, senin olmayacağım!
Sana av olmayacağım
kara kuzgun, senin olmayacağım!
Kara kuzgun, neden dönüp duruyorsun
başımın üzerinde?
Sana av olmayacağım
kara kuzgun, senin olmayacağım!
Sana av olmayacağım
kara kuzgun, senin olmayacağım!
EKİM 1986
Yoldaş askerler,
Sovyet halkı bu kazadan çok çekti.
Artık bu işi temizlememizi istiyorlar.
Biz de bu önemli görevi size emanet ediyoruz.
Çalışacağınız yerin şartlarından dolayı,
bu sorunu çözmek için her birinizin en fazla 90 saniyesi olacak.
Her talimatımı dikkatli dinleyin
ve size söyleneni harfiyen yerine getirin.
Bu hem kendinizin, hem de yoldaşlarınızın güvenliği için.
3 numaralı reaktör binasına gireceksiniz.
Merdivenlerden yukarı çıkın ama çatıya hemen çıkmayın.
Yukarı ulaştığınızda iç tarafta,
çatıya açılan kapının önünde bekleyin ve nefesinizi tutun.
Bundan sonrası için o nefese ihtiyacınız olacak.
Burası çalışacağınız alan! Grafitten temizlenmesi gerekiyor.
Bazı parçaların ağırlığı 40-50 kilogram olabilir.
Hepsinin bu kenardan atılması gerek.
Yoldaşlarınızı izleyin. Bu girişten hızlıca geçeceksiniz,
sonra sola döneceksiniz ve şuradaki çalışma bölgesine gireceksiniz.
Dikkat edin, ayağınız takılmasın.
Çatıda bir delik var, ona düşmemeye de dikkat edin.
Hem hızlı, hem de dikkatli hareket etmeniz gerekecek.
Görevinizi tarif ettiğim şekilde anladınız mı?
Evet, Yoldaş General.
Bu, hayatınızın en önemli 90 saniyesi.
Görevinizi önce aklınıza kazıyın, sonra da yerine getirin.
Gitme zamanı. 90 saniye sonra zili çalacağım.
Zili duyar duymaz derhal geri dönün,
küreklerinizi bidona bırakın ve arındırma işlemi için koridordan aşağı inin.
Hepsinden önemlisi, çatıdayken molozları tırabzanın üzerinden atın.
Tırabzanın üzerinden bakmayın. Anlaşıldı mı?
Çok güzel.
Ben işaret verince! Hazır! Başla!
Off!
Yoldaş asker!
İşin bitti.
Gitme vakti.
Eldivenin!
Anne! Anne!
PRIPYAT ARALIK 1986
Tüm bunlar için özür dilerim.
Ama rahat konuşabileceğimiz bir yer gerekiyordu.
Dyatlov yargılanacak.
Bryukhanov ve Fomin de.
Bizden bilirkişi olarak görüş istenecek,
üçümüzden birden.
Ama bu-- Bundan önce,
Merkez Komite Legasov'u Viyana'ya gönderiyor.
- Uluslararası-- - Atom Enerjisi Kurumu'nun genel merkezine.
Evet, Viyana'da ne olduğunu biliyorum.
Ne yapmanı istiyorlar?
Neler olup bittiğini dünyaya anlatmamı.
Bu durumda, neler olup bittiğini bilsen fena olmazdı.
Dakika dakika bir zaman çizelgesi oluşturdum.
Bazı yerlerde saniye saniye.
Aldıkları her karar, bastıkları her düğme, çevirdikleri her anahtar.
Sonuç? Suçlular mı?
Evet.
Bariz ehliyetsizlikten, güvenlik kurallarını ihlalden,
inanılmaz boyutta ihmalkarlıktan suçlular.
Ama patlama onların suçu mu? Ondan emin değilim.
Ne demek emin değilim?
Verileri analiz ettim.
Toptunov doğruyu söylüyordu.
Reaktörü kapattılar, patlama ondan sonra oldu.
Cevabı bu makalede olabilir,
ama iki sayfası çıkarılmış.
Bunu daha önce görmüştün, değil mi!
Lütfen inan bana,
onun bir patlamaya yol açabileceğini hakikaten bilmiyordum.
- Hiçbirimiz bilmiyorduk. - Hiçbiriniz neyi bilmiyordunuz?
1975'te Leningrad'daki bir RBMK reaktöründe,
yakıt kanallarından biri kesintiye uğradı.
Operatörler AZ-5'e bastı
ama güç hemen düşmek yerine,
önce kısa bir süreliğine yükseldi.
Bu nasıl olabilir?
Volkov adlı bir meslektaşımın ortaya attığı asıl soru da zaten buydu.
Bu makaleyi o yazdı.
RBMK reaktörleri düşük güçte çalıştırılınca istikrarını kaybetmesiyle ünlü.
Reaktivite salınımına meyilli hale geliyorlar.
Normal şartlar altında kontrol çubukları bunu telafi edebiliyor.
Normal şartlar altında!
Çernobil personeli test sırasında reaktörü durdurmuştu.
Gücü tekrar yükseltmek için neredeyse tüm kontrol çubuklarını çektiler.
Volkov'un Leningrad'dan öğrendiği şuydu.
Bor'dan imal edilmiş kontrol çubukları reaktörden tamamen çıkarılırsa,
tekrar geri yerleştirildiklerinde
çekirdeğe giren ilk şey bor olmaz.
Grafit olur.
Kontrol çubuklarında suyla buharın yer değiştirmesini sağlayan grafit uçlar var.
O yüzden reaktivite azalmıyor.
Çarpıcı şekilde artıyor.
O zaman ne diye o düğmeye bastılar ki?
Bunu bilmiyorlardı.
Volkov Kremlin'i uyardı,
10 yıl önce.
Ancak Sovyet nükleer sanayiinin
üstünlüğüne gölge düşürülemezdi.
Ha! KGB de bunu devlet sırrı olarak sınıflandırıp sakladı.
Reaktörün patladığını gördüğümde,
AZ-5'teki bu kusurdan kaynaklandığını gene de düşünmemiştim.
Çünkü bu kusur patlamaya yol açmazdı,
tabi operatörler reaktörü felaketin eşiğine getirmediyse.
- Yani onların suçu? - Evet.
Ama sadece onların değil.
Evet, değil.
Viyana'da bunu mu söyleyeceksin?
O kadar saf olamazsın.
Şu anda Sovyetler Birliği'nde çalışan
böyle 16 tane RBMK reaktörü daha var.
Onları düzeltmeliyiz.
Bunu yapmanın tek yolu da halka açıklayıp,
Merkez Komite'yi harekete geçmeye zorlamak.
Senin Legasov'a önerdiğin şey,
küçük düşürülmeme takıntısı olan bir milleti küçük düşürmesi.
KGB ile bir anlaşma yapabiliriz.
Sen Viyana'da bu bilgiden bahsetmezsin,
onlar da kalan reaktörleri sessiz sedasız düzeltmemize izin verir.
KGB ile anlaşma mı?
Bir de bana saf diyorsunuz.
Ailenin peşine düşerler, dostlarının peşine düşerler.
Dünyaya hitap etme şansın var, Valery.
Eğer benim böyle bir şansım olsaydı--
Ama yok, değil mi?
Senden daha cesur yürekler tanıdım, Khomyuk,
ellerine fırsat geçtiği halde hiçbir şey yapmayan.
Çünkü konu senin ve sevdiklerinin canına gelince,
senin manevi değerlerinin bir anlamı kalmıyor.
Seni terk ediyorlar.
O anda düşündüğün tek şey vurulmamak oluyor.
Vasily Ignatenko ismini duydunuz mu?
Hayır.
İtfaiyeciydi.
Kazadan iki hafta sonra öldü.
Arada bir karısına uğruyorum.
Geçenlerde doğum yaptı.
Kız çocuğu.
Bebek 4 saat yaşamış.
Dediler ki, o radyasyonla anne ölürmüş,
ama bebek onun yerine radyasyonu absorbe etmiş.
Kendi bebeği.
Çocukların annelerini kurtarmak için ölmeleri gereken bir ülkede yaşıyoruz.
Anlaşmanızın canı cehenneme.
Bizim canımız da cehenneme.
Birinin gerçekleri söylemeye başlaması lazım.
Tebrikler, yoldaşlar.
3.828 adamın sonuncuları sizlersiniz.
Görevinizi mükemmel yaptınız.
Size sağlık ve uzun ömür diliyorum.
Hepinize 800 ruble ödül verilecek.
- Teşekkür ederim. - Sovyetler Birliği'nin hizmetindeyim.
Sovyetler Birliği'nin hizmetindeyim.
Çeviri: certan